ผู้ตรวจการเลือกตั้งคือใคร มาจากไหน ทำหน้าที่อะไร 🔍

Back to คนมีสาระ

ผู้ตรวจการเลือกตั้งคือใคร มาจากไหน ทำหน้าที่อะไร 🔍

#ผู้ตรวจการเลือกตั้งคือใคร มาจากไหน ทำหน้าที่อะไร 🔍

#การจัดการเลือกตั้งของประเทศไทย ตั้งแต่ พ.ศ. 2540 เป็นต้นมาเป็นหน้าที่และอำนาจของคณะกรรมการการเลือกตั้งหรือ กกต. โดยในระดับจังหวัดนั้น จะมีการแต่งตั้งคณะกรรมการการเลือกตั้งประจําจังหวัด หรือ กกต. จังหวัดๆ 5 คน จากผู้ที่ได้รับการสรรหาจากผู้มีภูมิลําเนาอยู่ในจังหวัดนั้นเข้ามาเป็นกลไกการทำงานของ กกต. ในระดับพื้นที่ มีวาระการดํารงตําแหน่งคราวละ 4 ปีและดํารงตําแหน่งได้เพียงวาระเดียว และมีอํานาจหน้าที่ เช่น รับผิดชอบในการอํานวยการเลือกตั้งและออกเสียงประชามติภายในจังหวัดที่รับผิดชอบ เสนอแนะเกี่ยวกับการแบ่งเขตเลือกตั้ง รวบรวมและตรวจสอบข้อมูลเกี่ยวกับผู้มีสิทธิเลือกตั้งหรือผู้มีสิทธิออกเสียงประชามติ เสนอแนะต่อกกต. เพื่อพิจารณาแต่งตั้งบุคคลผู้มีอํานาจหน้าที่เกี่ยวข้องกับการเลือกตั้ง เป็นต้น

​#อย่างไรก็ตาม การมี กกต. จังหวัดทำงานประจำและคัดสรรจากผู้มีภูมิลำเนาในจังหวัดที่ปฏิบัติหน้าที่อยู่เป็นหลักทำให้เกิดเสียงวิพากษ์วิจารณ์หลายประการ เช่น ความคุ้มค่าในการปฏิบัติงานที่ส่วนใหญ่ กกต. จังหวัดจะมีบทบาทสำคัญเฉพาะในช่วงที่มีการเลือกตั้งเท่านั้น นอกจากนี้ การเป็นคนพื้นที่อาจทำให้การทำงานของ กกต. จังหวัดถูกแทรกแซงจากผู้มีอิทธิพลหรือนักการเมืองในพื้นที่ได้

​#รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 จึงได้ออกแบกลไกสนับสนุนการจัดการเลือกตั้งในระดับจังหวัดใหม่ โดยการยกเลิก กกต. จังหวัดและกำหนดให้มี #ผู้ตรวจการเลือกตั้งประจำจังหวัด ขึ้นมาแทน โดยใช้วิธีการคัดเลือกและแต่งตั้ง ดังนี้

(#1) ให้ กกต. คัดเลือกบุคคลซึ่งมีภูมิลำเนาในแต่ละจังหวัดๆ ละไม่น้อยกว่า 5 คน แต่ไม่เกิน 8 คน เพื่อแต่งตั้งเป็นผู้ตรวจการเลือกตั้งตามจํานวนที่เพียงพอแก่การปฏิบัติหน้าที่ครบทุกจังหวัด โดยจัดทําบัญชีรายชื่อขึ้นไว้บัญชีรายชื่อดังกล่าวให้ใช้ได้เป็นเวลาตามที่ กกต. กําหนดแต่ไม่เกิน 5 ปี
(#2) การคัดเลือกผู้ตรวจการเลือกตั้งต้องคัดเลือกจาก
• บุคคลที่ไม่เป็นข้าราชการซึ่งมีตําแหน่งหรือเงินเดือนประจํา พนักงานหรือลูกจ้างของหน่วยงานของรัฐ หรือกรรมการหรือที่ปรึกษาของหน่วยงานของรัฐ
• ไม่เป็นสมาชิกพรรคการเมืองใดในเวลา 5 ปีที่ผ่านมาก่อนการแต่งตั้ง
• เป็นบุคคลที่เชื่อได้ว่า มีความซื่อสัตย์สุจริต ไม่มีความประพฤติเสื่อมเสีย
• ไม่มีลักษณะต้องห้ามที่กําหนดไว้สําหรับผู้สมัครรับเลือกตั้งเป็น ส.ส.
• ไม่เป็นผู้มีบุพการีคู่สมรส หรือบุตรเป็นหรือสมัครรับเลือกตั้งหรือรับเลือกเป็น ส.ส. ส.ว. หรือสมาชิกสภาท้องถิ่นหรือผู้บริหารท้องถิ่น
(#3) ระหว่าง มี พ.ร.ฎ. ให้มีการเลือกตั้ง ส.ส. หรือ ส.ว. จนถึงประกาศผลหรือภายหลังอีกไม่เกิน 60 วัน ให้ กกต. ดําเนินการแต่งตั้งบุคคลจากบัญชีรายชื่อที่ได้จัดทําไว้จังหวัดละไม่น้อยกว่า 5 คน แต่ไม่เกิน 8 คน โดย กกต. จะทำการจับสลากรายชื่อบุคคล จากบัญชีผู้ตรวจการเลือกตั้งที่มีภูมิลําเนาอยู่ในจังหวัดที่จะแต่งตั้ง จํานวน 2 คน และจับสลากรายชื่อบุคคลจากบัญชีที่มิได้มีภูมิลําเนาในจังหวัดที่จะแต่งตั้งจนครบจํานวน (5-8 คน)

#​ผู้ตรวจการเลือกตั้งประจำจังหวัดมีหน้าที่หลัก 3 ประการ คือ

(#1) ตรวจสอบการปฏิบัติงานของเจ้าหน้าที่ที่ดําเนินการเลือกตั้ง และการกระทําความผิดกฎหมายเกี่ยวกับการเลือกตั้งและพรรคการเมือง หรือการกระทําใดที่จะเป็นเหตุทําให้การเลือกตั้งมิได้เป็นไปโดยสุจริตหรือเที่ยงธรรม หรือเป็นไปโดยมิชอบด้วยกฎหมายแล้วรายงานให้ กกต. ทราบเพื่อดําเนินการ
(#2) แจ้งเตือนเจ้าหน้าที่ให้ปฏิบัติหน้าที่ให้ถูกต้อง และถ้าไม่มีการดําเนินการแก้ไขให้ถูกต้อง ให้รายงานให้ กกต. ทราบโดยเร็ว
(#3) ทำหน้าที่เพิ่มเติมเมื่อมีการเลือกตั้งแทนตำแหน่งที่ว่าง หรือมีการออกเสียงประชามติ หรือมีการเลือกตั้งท้องถิ่น ตามที่ กกต. มอบหมาย
ตามดูกันต่อไปว่า ผู้ตรวจการเลือกตั้งที่เข้ามาทําหน้าที่ควบคุมการเลือกตั้งในระดับจังหวัดแบบเฉพาะกิจ ในช่วงเวลาที่จำเป็น และเป็นการเข้ามาแบบผลัดเปลี่ยนหมุนเวียนไม่ทราบล่วงหน้า จะทําให้ผู้ตรวจการเลือกตั้งไม่มีความเชื่อมโยงกับผู้มีอิทธิพลหรือนักการเมืองในพื้นที่ ไม่มีผลประโยชน์ทับซ้อน และปลอดจากระบบอุปถัมภ์ได้จริงหรือไม่ ถ้าเป็นไปได้จริง การตรวจสอบควบคุมการจัดการเลือกตั้งที่จะมีขึ้นในอนาคตน่าจะต้องเข้มข้นและเข้มงวดแน่ๆ

ดร. สติธร ธนานิธิโชติ
นักวิชาการผู้ชำนาญการ
สำนักวิจัยและพัฒนาสถาบันพระปกเกล้า

Back to คนมีสาระ