ตอนที่ 18 : ประวัติศาสตร์ใหญ่โดยย่อ

โลกวันนี้

โดย  สมเกียรติ อ่อนวิมล

XVIII

ประวัติศาสตร์ใหญ่โดยย่อ

เพื่อความสะดวกในการทำความรู้จักกับมนุษย์ที่วิวัฒนาการชีวิตขึ้นมาจนสามารถดำรงอยู่บนดาวเคราะห์โลกร่วมกับสรรพชีวิตอื่นที่วิวัฒนาการมาก่อน ประวัติศาสตร์ใหญ่ทั้งหมดจากแรกเริ่มของการ
“มีอะไรจากความไม่มีอะไร” ในความว่างเปล่า โดยถือว่าความว่างเปล่านั้นคือ “ความไม่มีอะไร”จนกระทั้งวันนี้ที่มีอะไรๆสุดคณานับทั้งบนดาวเคราะห์โลกและนอกพื้นที่ของโลก

ไกลออกไป…และ…ไกล….ออกไป…Fred Spier อาจารย์สอนวิชา Big History ณ University of Amsterdam และ Eindhoven University of Technology ได้ทำกาลานุกรม (time line) ไว้ในตอนท้ายของหนังสือ Big History and the Future of Humanity ของท่านไว้ในภาคผนวก หน้า 206 แบบย่อที่สุด เรียกว่า A SHORT TIME LINE OF BIGHISTORY ดังนี้:

Appendix

A SHORT TIME LINE OF BIG HISTORY

ตัวย่อ
ABB หมายถึง After Big Bang แปลว่า หลังจากระเบิดมหากัมปนาท Big Bang
BP หมายถึง Before Present (แปลว่า “ก่อนปัจจุบัน” คำว่า “ปัจจุบัน” หรือ “Present” ณ ที่นี้ โดยทั่วไป
หมายถึงยุคปัจจุบัน ซึ่งนับเริ่มต้นจากปี 1950 CE เป็นต้นไปมาจนถึง “วันนี้”)
CE ย่อมาจาก Common Era มีความหมายเท่ากับ A.D. ซึ่งเป็นภาษาละตินคำเต็มว่า Anno Domini แปล
ว่า “in the year of our lord” [แต่เดิมนิยมเรียกว่า ค.ศ. หรือ คริสต์ศักราช อันหมายถึงปีนับจากปีที่
พระเยซูคริสต์ประสูติเป็นต้นมา บ้างก็เห็นว่าน่าจะเป็นปีพระองค์สวรรคต แต่ก็ยังคงความหมายเป็น
ปฏิทินของศาสนาคริสต์อยู่ จึงแยกออกได้ชัดเจนจากปฏิทินพุทธศักราช และฮิจเราะห์ศักราช แต่ในเมื่อ
มีความนิยมใช้ ค.ศ. กันมากทั่วโลกจนเป็นสากล อาจเพราะความสะดวกในการอ้างอิงตำราและ
ข่าวสารต่างๆซึ่งส่วนใหญ่มาจากโลกตะวันตกที่ใช้ปฏิทินคริสต์ศักราชตามที่คิดจัดทำโดยพระ
สันตะปาปา Gregory เรียกว่าปฏิทินเกรกอรี่ (Gregory Calendar) เพื่อมิให้เกิดความรู้สึกว่าเป็นปฏิทิน
ในสังกัดศาสนาคริสต์ นักวิชาการตะวันตกเลยเรียกปี A.D. หรือ คริสต์ศักราช ใหม่ให้เป็นสากลทั่วโลก
จะได้ใช้ร่วมกันโดยไม่เกี่ยงงอนเรื่องศาสนา เรียกว่า Common Era แปลว่า มหายุคร่วม หรือการนับปี
ที่มนุษย์สมัยนี้ใช้ร่วมแบบเดียวกัน ใช้ตัวย่อ C.E. หรือ CE แม้ทุกวันนี้คนไทยจะยังนิยมเรียกว่า คริสต์
ศักราช หรือ ค.ศ. อยู่เหมือนเดิม อาจเป็นเพราะยังไม่มีใครริเริ่มนำทางให้เลิกใช้หากอยากใช้ คริสต์
ศักราช หรือ ค.ศ. (A.D.) แล้วให้เปลี่ยนมาใช้ C.E. แทน โดยอาจจะเรียกในภาษาไทยว่า “มหายุค
ร่วม” หรือ “มย.ร.” ก็น่าจะริเริ่มทดลองใช้ดูก็อาจเป็นที่นิยมก็ได้]
X years ago หรือ “X ปีมาแล้ว” ในกาลานุกรมนี้ จะว่ากี่ปีมาแล้วก็ขอให้ถือปี 2010 เป็นปีสุดท้ายเป็นหลัก

นับถอยหลัง เพราะเป็นปีที่พิมพ์หนังสือเล่มนี้

TIME LINE OF BIG HISTORY
13.7 พันล้านปี BP The Big Bang ระเบิดมหากัมปนาท
4 นาทีแรก ABB การปรากฏของอนุภาคพื้นฐาน protons, neutrons, electrons, และneutrinos (คืออนุภาคหรือส่วนที่เล็กที่สุดของสะสารตั้งแต่เล็กมากไปจนถึงเล็กมากที่สุด)
4-15 นาที ABB เกิดการสังเคราะห์ของอนุภาคนิวเครียส (nucleo-synthesis) ของ deuterium,helium, lithium, และ beryllium

50,000 ปี ABB ช่วงเปลี่ยนผ่านจากสมัยแผ่รังสี (Radiation Era) เข้าไปสู่มหายุคแห่งสะสาร (Matter Era)


400,000 ปี ABB เอกภพเข้าสู่สถานะภาพอยู่ตัว (Neutralization) การแผ่รังสีปรากฏเป็นฉากหลังของจักรวาล (cosmic background radiation)

700 ล้านปี – 2 พันล้านปี ABB กำเนิด galaxies (ดาราจักร) และ stars (ดวงดาว)
9.1 พันล้านปี ABB = 4.6 พันล้านปี BP กำเนิดระบบสุริยะของเรา
4.6 – 4.5 พันล้านปี BP กำเนิดดาวเคราะห์วงในของระบบวงโคจรในระบบสุริยะของเรา (ได้แก่ดาวพุธ,ดาวศุกร์, ดาวโลก, และ ดาวอังคาร)

4.5 – 3.9 พันล้านปี BP Hadean Era (มหายุคเฮเดียน ปรากฏห่าฝนแห่งจักรวาลเหล่าเทหะวัตถุในจักรวาลพุ่ง
หล่นชนกันบัลลัยในห้วงอวกาศ – Hadean มาจากภาษากรีกโบราณ ‘Hades’ หมาย
ถึงเทพเจ้าใต้พื้นพิภพหรือเทพเจ้าแห่งความตาย นำมาใช้เป็นชื่อเรียกช่วงเวลากำเนิด
โลกสมัยแรกเริ่ม เรียกว่า “มหายุคเฮเดียน” หรือ “Hadean Era”)

3.8 – 3.5 พันล้านปี BP ปรากฏสิ่งมีชีวิต
3.4 พันล้านปี BP พบ stromatolites อันเป็นเนินดินชั้นหินตะกอนดึกดำบรรพ์ที่เกิดจากการสะสมซากฟอสซิลแบคทีเรีย ชีวิตเริ่มมีการสังเคราะห์แสง (photosynthesis)

2.0 พันล้านปี BP ปรากฏอ๊อกซิเจน (oxygen) ในบรรยากาศ และ eukaryotic cells (ยูคาริโอติคเซลล์เป็นเซลล์ของสิ่งมีชีวิตชั้นสูงขึ้นกว่าเดิม มีนิวเคลียส์ชัดเจน

540 ล้านปี BP สิ่งมีชีวิตรูปแบบซับซ้อนเกิดขึ้นมากมายใน Cambrian Period (ยุคแคมเบรียน)
400 ล้านปี BP สิ่งมีชีวิตเคลื่อนจากน้ำขึ้นบก
200 ล้านปี BP กำเนิดสัตว์เลือดอุ่น
63 ล้านปี BP ห่าอุกกาบาตถล่มดาวเคราะห์โลก ทำลายชีวิตไดโนเสาร์จนสิ้น ทำให้สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมมีโอกาสเติบโต

4 ล้านปี BP กำเนิด bipedal Australopitheces (ชีวิตดึกดำบรรพ์ที่มีสองขา ยุคเริ่มแรกวิวัฒนาการชีวิตมนุษย์ก่อนจะมาเป็นมนุษย์รูปแบบพัฒนาขึ้นในเวลาต่อๆมา
2 ล้านปี BP กำเนิด Homo erectus (Homo เป็นภาษาละติน แปลว่า man หรือ human หรือ
มนุษย์ นั่นเอง ส่วน erectus แปลว่าตั้งแนวตรงขึ้น รวมความหมายถึงวิวัฒนาการชีวิต
มนุษย์ดึกดำบรรพ์ที่ยืนตัวขึ้นตรงได้) หรือ มนุษย์ นั่นเอง ส่วน erectus แปลว่าตั้งแนวตรงขึ้น รวมความหมายถึงวิวัฒนาการชีวิต
มนุษย์ดึกดำบรรพ์ที่ยืนตัวขึ้นตรงได้)

2000,000 ปี BP กำเนิด Homo Sapiens มนุษย์มีปัญญา (sapien เป็นภาษาละติน แปลว่ามีความชาญฉลาด หรือมีภูมิปัญญา รู้จักคิด ดังที่ปรากฏรูปลักษณ์ที่เห็นในปัจจุบัน

10,000 ปี BP เริ่มกิจกรรมทางการเกษตร
6,000 ปี BP แรกกำเนิดรูปแบบการเมืองการปกครองแบบแบ่งเขตแยกเป็นรัฐหรือแว่นแคว้นต่างๆ
500 ปีที่แล้ว เริ่มคลื่นแรกแห่งโลกาภิวัตน์ (First wave of globalization)
250 ปีที่แล้ว คลื่นที่สองแห่งโลกาภิวัตน์-ยุคอุตสาหกรรม (Second wave of globalization -industrialization)

60 ปีที่แล้ว คลื่นที่สามแห่งโลกาภิวัตน์-ยุคข้อมูลข่าวสาร (Third wave of globalization -informationaization)

หมายเหตุ
วิชาธรณีวิทยา อ้างอิงกรมทรัพยากรธรณี ของไทย แปลศัพท์ตามลำดับอายุดึกดำบรรพ์จนถึงช่วงหลังสุดดังนี้:
Era = มหายุค
Period = ยุค
Epoch = สมัย
ส่วนการใช้ภาษาโดยธรรมดาทั่วไป คำว่า “ยุค” และ “สมัย” ที่ไม่ใช่ศัพท์วิชาการธรณีวิทยา
ก็สามารถใช้ได้สลับคำกันอย่างเสรีและตามสะดวกของผู้ใช้ภาษาโดยอาจมีความหมายเหมือนหรือใกล้เคียงกันได้ “ยุค” จึงไม่จำเป็นว่าจะต้องเก่าแก่กว่า “สมัย” แบบอายุทางธรณีวิทยา แม้โดยรากศัพท์ “ยุค” จะเก่ากว่า “สมัย” ก็ตาม

สมเกียรติ อ่อนวิมล

14 ธันวาคม 2561